زمینه و سبک در شبیهخوانی(تعزیه)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

سبک و زمینه,

در

شبیهخوانی(تعزیه)

((کندو کاوی در چیستی و چگونگی زمینه و سبک شبیه نامهها، با محوریت خواستگاه و سرایندگان طراز اول هر زمینه))

شبیهخوانی(تعزیهخوانی) یکی از آیینهای سنتی است که بر پایه چهار رکن اصلی شعر، رنگ، موسقی و اجرا استوار است. از این رو هر یک از نواحی مختلف ایران تعزیههای خاص خود را به لحاظ متن اشعار و ملودی و موسیقی دارند. یکی ازعناصر اصلی در تعزیه کلام منظوم (شعر) بوده که توسط تعزیه سرایان در دورههای مختلف سروده شده است و به صورت فردنسخه توسط شبیهخوانان خوانده میشود که هر تعزیه سرا داری زمینه و تخلص شعری مخصوص به خود میباشد. شبیهخوانی (تعزیه)هم مانند سایر هنرهای زیبا ، دارای سبک و سیاق و مکتب می باشد بعنوان مثال همانطور که نقاشی دارای سبکهای مختلف است، شبیهخوانی (تعزیه) هم دارای انواع مختلف سبک و مکتب است، که همان نحوه سرودن اشعار، چهارچوب و قالب داستان و در کل نحوه نگرش شاعر به موضوع را در بر می گیرد است.

در اصطلاح شبیهخوانی به این سبک و مکتب، زمینه می گویند مثل زمینه تهران، قزوین، اصفهان، اراک و ... .

تعزیههای نواحی مختلف از دو جهت با هم تفاوت دارند؛ اول از بابت متن مکتوب و اشعاری است که قرائت میشود و دوم به لحاظ نغمهها، نواها و ملودیهایی است که در تعزیههای نواحی خوانده میشود. نسخ خطی تعزیه تقسیم بندیهایی دارد. مثلا تعزیههای تهران و نواحی مرکز براساس زمینه میرعزا کاشانی است که به اسم زمینه تهران هم معروف است. زمینه میرانجم از دیگر نسخ تعزیه است که به استان مرکزی، شرق استان لرستان و جنوب استان همدان اختصاص دارد. زمینه دیگر که به مداح معروف است که بیشتر در استانهای قزوین و جنوب البرز و اطراف طالقان و تاکستان مرسوم و مورد استفاده است.زمینه دیگری به نام شهپر داریم که بیشتر در استانهای گیلان و مازندران خوانده میشود. البته مطول یا مختصر بودن یک تعزیه به زمینههای تعزیه برمیگردد. معمولا تعزیهها با زمینه میرعزا قدری کوتاه تر است، اما تعزیههایی براساس زمینه میرانجم طولانیتر است.

هر کدام از زمینه هایی که نام برده شد به نوبه خود دارای یک یا چند استاد سرآمد می باشند . از برجسته ترین این اساتید که شهرت کشوری دارند میتوان به:

1- میرزا محمد روحانی متخلص به میرانجم مربوط به استان مرکزی (زمینه اراک)

2- آسید مصطفی کاشانی ملقب به میرعزا وملا مصیب متخلص به افوسی (زمینه اصفهان)*

3- ملا شریف قزوینی متخلص به مداح مربوط به استان قزوین (زمینه قزوین)

4- مرحوم میرزا طلب تهرانی شاعر تعزیههای زمینه تهران قدیم** اشاره کرد.

توجه: این مطلب ادامه دارد که در بخشهای بعدی تقدیم میگردد ... ان شاء الله = ادامه مطلب: