تعزیه یا شبیه خوانی

تعزیه در لغت و اصطلاح

در لغت، تعزیه به معنای عزاداری، اظهار همدردی و اقامه مجلس به پاس بزرگداشت کشته شدگان و درگذشتگان است.
در اصطلاح، تعزیه به آیین مذهبیِ عزاداریِ همراه با برنامه ها و تشریفات خاص که روایت گر فاجعه تاریخی ـ مذهبیِ سوزناک است، (( واقعه عاشورا وشهادت امام حسین(ع) و یارانش و مصائب اهل بیت پیامبر اسلام(ص) و ...)) اطلاق می شود.
تعزیه بر خلاف معنای لغوی آن، به برخی نمایش های مذهبی خنده آور و شادی آفرین، که معمولاً به انگیزه ریش خند و سخریه دشمنان اجرا می گردد، نیز اطلاق می شود. این کاربرد متناقض، نشانگر آن است که غم انگیزی و سوزناکی هرچند ویژگی غالب صور اجرایی و اشکال عینی این آیین مذهبی است اما خصیصه ذاتی و عنصر معنایی انفکاک ناپذیر مفهوم آن نیست. از این رو، برخی محققان و صاحب نظران، مفهوم «شبیه خوانی» را معادل مناسب تری برای معرفی این نمایش جمعی تشخیص داده اند.
تعزیه، نوعی شبیه سازی، همانند انگاری، معادل سازی، همذات پنداری معنوی، ابراز همدلی و هم احساسی، به صورت عینی و مجسم و در قالب مجموعه ای از نمایش های جمعی است. تعزیه گردانان بر اساس جایگاه های تعیین شده در چارچوب سناریویی از پیش طراحی شده، نقش بازیگران اصلی را شبیه سازی می کنند. تعزیه، نمایش عینی و اجرای مجسم این نقش های محول است. دراین مقاله،منظورازتعزیه،نمایشی آیینی ومرکبا زعناصرملی، مذهبی، حماسی واسطوره ای است که به پاس بزرگداشت برخی رخدادهای به یاد ماندنی صدراسلام، مانند واقعه عاشورا، سالانه درایام خاص و با تشریفات ویژه در برخی مناطق شیعه نشین جهان اجرا می گردد.
تعزیه را «نمایش منظوم واقعه کربلا» و چیزی شبیه «تئاترهای قدیم یونانی و رومی در هوای آزاد» (صفا، 1371،ص 89) و«هنرنمایشی وادبیاتی درامی ایرانی ... دارای خصلت منحصرا مذهبی » (خوتسکو، 1369،ص 105) تعریف کرده اند.